Döviz Korumalı Mevduat (DKM) Dönüşümünde Stopaj Oranları ve Vade Sonu Kur Farkı Nasıl Hesaplanır?

Döviz tevdiat hesabını Türk lirasına dönüştürerek kur korumalı hesaba geçen tasarruf sahipleri için döviz korumalı mevduat stopaj kesintisi, elde edilen brüt getiri üzerinden vade süresine göre yüzde 5 ile yüzde 10 arasında değişen oranlarda doğrudan banka tarafından kaynağında tahsil edilir. Vade bitiminde hesaplanan vadeli mevduat faiz kazancı ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından karşılanan kur farkı desteği toplam kazancı oluşturur; vergi kesintisi ise bu getiri toplamına yansıtılarak mudiye net Türk lirası ödemesi yapılır. Tasarruflarını kur dalgalanmalarına karşı korurken getiri kaybı yaşamak istemeyen yatırımcıların net getirisini doğrudan belirleyen döviz korumalı mevduat stopaj oranları, paranın vadede kalma süresine göre kademelendirilir.

Döviz Korumalı Mevduat Stopaj Oranları ve Vade Dilimleri

Kur korumalı hesapların ilk devreye alındığı dönemde uygulanan sıfır stopaj avantajı, finansal piyasalardaki normalleşme adımları ve Türk lirası mevduatı doğrudan destekleme politikaları çerçevesinde değiştirilmiştir. T.C. Resmî Gazete bünyesinde yayımlanan Cumhurbaşkanı kararlarıyla döviz korumalı mevduat stopaj muafiyeti sona erdirilerek kademeli vergilendirmeye geçildi. Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi uyarınca bankalar, vadeli hesaba tahakkuk ettirilen faiz ve kur desteği toplamından yasal oran kadar kesinti yapıp kalan tutarı mevduat sahibine aktarır.

Yatırımcının vade tercihine bağlı olarak döviz korumalı mevduat stopaj yükümlülüğü altı aya kadar olan vadelerde en yüksek seviyede uygulanır. Vade uzadıkça vergi oranı azalarak uzun vadeli mevduat teşvik edilir. Aşağıdaki tabloda yasal mevzuata göre uygulanan döviz korumalı mevduat stopaj oranları ve vade kırılımları listelenmektedir:

Tabloda belirtilen döviz korumalı mevduat stopaj kesintisi, vade günü geldiğinde bankacılık sistemi tarafından otomatik olarak tahakkuk ettirilir. Mudinin vergi dairesine giderek herhangi bir ek beyanda bulunması gerekmez.

DKM Dönüşümünde Vade Sonu Kur Farkı Nasıl Hesaplanır?

Hesap açılışında Merkez Bankası döviz alış kuru dönüşüm kuru kabul edilirken, vade bitiminde döviz korumalı mevduat stopaj matrahını belirleyen iki temel kazanç unsuru kıyaslanır. İlk unsur bankanın hesap açılışında taahhüt ettiği Türk lirası faiz oranıdır. İkinci unsur ise vade başlangıç kuru ile vade bitiş tarihindeki Merkez Bankası saat 11.00 gösterge kuru arasındaki oransal değişimdir.

Vade sonu hesaplama mantığı şu iki senaryoya göre işler:

• Kur Artışı Faizden Yüksekse: Kurdaki yükseliş yüzdesi banka faiz oranını aştığında hesap sahibi kur farkı getirisine hak kazanır. Banka kendi faiz payını öder; aradaki kur farkı ise Merkez Bankası desteği olarak hesaba eklenir.
• Faiz Getirisi Kur Artışından Yüksekse: Kur sabit kalırsa, düşerse veya kurdaki yükseliş oranı taahhüt edilen faiz oranının altında kalırsa mudi yalnızca bankanın sunduğu faiz gelirini alır.

Eğer kurdaki artış oranı banka faizinin üzerine çıkarsa aradaki fark Hazine veya Merkez Bankası desteğiyle tamamlanır; döviz korumalı mevduat stopaj kesintisi bu toplam kazanç tutarı üzerinden hesaplanır. Böylelikle mudinin döviz bazındaki satın alma gücü korunurken elde edilen kâr üzerinden vergi kesilmiş olur.

Adım Adım Hesaplama: Döviz Korumalı Mevduat Stopaj ve Net Getiri Örneği

Örnek bir 10.000 Amerikan Doları dönüşümünde döviz korumalı mevduat stopaj etkisini somut rakamlarla görmek mümkündür. Dönüşüm kuru 34,00 TL kabul edildiğinde hesabın Türk lirası anapara karşılığı 340.000 TL olur. Hesabın 3 ay (92 gün) vadeli ve yıllık %35 brüt faiz oranıyla açıldığını varsayalım. Bu vadede bankanın üreteceği brüt faiz getirisi yaklaşık 30.049 TL seviyesindedir.

Kur artışının faizi aştığı ilk senaryoda, brüt toplam kazançtan döviz korumalı mevduat stopaj payı düşülerek tasarruf sahibinin net kârı netleşir. Vade sonu dolar kurunun 38,50 TL olduğunu varsayalım. Kurdaki artış oranı %13,23 düzeyindedir ve üç aylık faiz getirisini (%8,83) geride bırakmıştır. Bu durumda toplam kur getirisi 45.000 TL olur. Banka faizi olan 30.049 TL bankaca, aradaki 14.951 TL ise Merkez Bankasınca karşılanır. Brüt 45.000 TL kazanç üzerinden 3 aylık vade dilimine denk gelen %10 stopaj kesildiğinde 4.500 TL vergi ayrılır ve mudiye net 40.500 TL getiri ödenir. Hesap sahibinin toplam parası 380.500 TL olur.

Faiz getirisinin kur artışından yüksek kaldığı ikinci senaryoda ise bankanın tahakkuk ettirdiği faiz üzerinden döviz korumalı mevduat stopaj kesintisi yapılır ve kur farkı desteğine ihtiyaç kalmaz. Dolar kurunun vade sonunda 35,00 TL seviyesinde kaldığı varsayılırsa kur artışı yalnızca %2,94 olur. Bankanın sağladığı %8,83 dönemlik faiz oranı kur farkından yüksek olduğu için mudiye 30.049 TL brüt faiz işletilir. %10 stopaj karşılığı 3.005 TL vergi kesintisi yapıldıktan sonra mudi 27.044 TL net faiz alarak vadeyi tamamlar.

Döviz Korumalı Mevduat Stopaj Kesintisinde Dikkat Edilmesi Gereken Riskler

Hesabın vadesi dolmadan önce kapatılması halinde faiz hakkı tümüyle silinir ve getiri doğmadığı için döviz korumalı mevduat stopaj işlemi de gerçekleşmez. Erken kapama günündeki Merkez Bankası kuru hesap açılış kurundan düşükse bakiye düşük kur üzerinden güncellenir ve hesap sahibi anapara kaybına uğrayabilir. Kuru yüksek olan günlerde erken çıkış yapılırsa en fazla hesaba yatırılan ilk Türk lirası tutarı geri alınabilir.

Tasarruf sahiplerinin vade sonunda standart Türk lirası vadeli mevduata geçiş kararı verirken döviz korumalı mevduat stopaj farkını ve net faiz marjını iyi analiz etmesi gerekir. Merkez Bankasının döviz korumalı ürünlerden kademeli çıkış yönündeki para politikası kararları, bankaların bu hesaplara sunduğu faiz marjlarını ve yenileme vadelerini doğrudan sınırlandırmaktadır. Bu nedenle vade dönüşlerinde net kâr hesabının güncel stopaj kesintileriyle birlikte yapılması sermayenin reel değerini korumak adına kritik önem taşır.